Ισλανδία: Κλίνατε επ' αριιιιστερά

Το Γενάρη η Ισλανδία γνώρισε μία από τις ελάχιστες εξεγέρσεις στην ιστορία της. Την είπαν "επανάσταση της κατσαρόλας" μιας και χιλιάδες διαδηλωτών, επί μέρες, και αψηφώντας το πολικό κρύο, απέκλεισαν το Κοινοβούλιο χτυπώντας ρυθμικά τις κατσαρόλες τους ως ένδειξη διαμαρτυρίας για τη δογματική απροθυμία (και ανικανότητα) των νεοφιλελεύθερων ηγητόρων τού τότε κυβερνώντος Κόμματος της Ανεξαρτησίας να προστατεύσει τον Ισλανδικό λαό από τη λαίλαπα της διεθνούς κρίσης (και την αδηφαγία των νεοφιλελεύθερων ελίτ που εδώ και 18 χρόνια πάλευαν για την αποσκανδιναβοποίηση της Ισλανδίας).

Στη συνέχεια η νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση εξαναγκάστηκε σε παραίτηση, ανέλαβε προσωρινή κυβέρνηση και σήμερα είχαμε εκλογές. Τα αποτελέσματα έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το νεοφιλελεύθερο Κόμμα της Ανεξαρτησίας, μετά από 18 χρόνια κυβερνητικής θητείας, καταποντίστηκε στο 23,5% σημειώνοντας το χαμηλότερο ποσοστό στην ιστορία του. Νικητές της εκλογικής αναμέτρησης είναι το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα με 30,8% και οι Αριστεροί-Πράσινοι με 21,7% που αύριο θα κληθούν να σχηματίσουν κυβέρνηση. Η στροφή των Ισλανδών ψηφοφόρων προς τα αριστερά είναι αδιαμφισβήτητη, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη το υψηλό ποσοστό του αριστερού συνασπισμού Σοσιαλιστών και Πρασίνων. Εντυπωσιακή ήταν επίσης η συμμετοχή των ψηφοφόρων η οποία, παρά τις κάθε λογής Κασσάνδρες που μιλούσαν για απογοήτευση του εκλογικού σώματος, ανήλθε στο 85%.

Ένα ακόμη εντυπωσιακό χαρακτηριστικό της σημερινής εκλογικής αναμέτρησης είναι το ποσοστό του νέου Κόμματος Πολιτών, το οποίο ξεπετάχτηκε αυθόρμητα μέσα από την εξέγερση του Γενάρη, και το οποίο με την πρώτη επέτυχε ποσοστό 7,2% εξασφαλίζοντας την είσοδό του στην Ισλανδική Βουλή με 4-5 βουλευτές. Αυτό είναι πραγματικό χαστούκι για τους απερχόμενους ηγήτορες οι οποίοι αντιμετώπιζαν το διαμαρτυρόμενο πλήθος ως "φωνάσκουσα μειοψηφία" αποκαλώντας τους "μη-έθνος".

Της νέας κυβέρνησης θα ηγείται η εικονιζόμενη Σοσιαλδημοκράτις Johanna Sigurdardottir, αποκαλούμενη και "Αγία Ιωάννα" λόγω της πλούσιας κοινωνικής της δράσης, η οποία μάλιστα είναι όχι μόνο η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός που έχει δημοσίως δηλώσει την ομοφυλοφιλία της, αλλά που έχει συνάψει και γάμο με την ομοφυλόφιλη σύζυγό της.

Πάντως λεσβία ή όχι, η νέα ηγέτιδα της Ισλανδικής κυβέρνησης έχει δύσκολο δρόμο μπροστά της αφού θα κληθεί να διασώσει μια οικονομία, η οποία αποτελούσε μοντέλο για τους ανά τον κόσμο νεοφιλεύθερους οπαδούς της χρηματιστικής απορρύθμισης, πράγμα που όμως δεν την εμπόδισε, αντιθέτως ίσως προκάλεσε, την κατάρρευσή της και την εν ριπή οφθαλμού έκρηξή της σαν το αερόπλοιο Χίντεμπουργκ. Με την ανεργία στο 8-10% και τον πληθωρισμό στο 15-20% η διάσωση της Ισλανδίας περνάει υποχρεωτικά μέσα από την επανα-σκανδιναβικοποίησή της. Την πορεία προς το στόχο αυτό θα επιβλέψουν μια πρώην αεροσυνοδός (το παλιό επάγγελμα της Αγίας Ιωάννας) από τη θέση της (ή του) Πρωθυπουργού κι ένας πρώην φορτηγατζής (ο Steingrimur Sigfusson, ηγέτης του συνασπισμού Αριστερών-Πρασίνων) από τη θέση του Υπουργού Οικονομικών. Μένει να δούμε βέβαια πώς το εγχείρημα της επανα-σκανδιναβικοποίησης στην Ισλανδία θα συμβιβαστεί με την εκφρασμένη πολιτική βούληση της νέας κυβέρνησης να αναζητήσει ασφαλές καταφύγιο στη νεοφιλελεύθερη ΕΕ.

Περί Τίγρεων: Μετά την Ισλανδία η σειρά της Λετονίας

Παραιτήθηκε σήμερα ο Πρωθυπουργός της Λετονίας συμπαρασύροντας την κεντροδεξιά κυβέρνηση συνασπισμού της χώρας αυτής που πριν λίγο καιρό είχε στεφθεί τον τίτλο της "Βαλτικής Τίγρεως". Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω γιατί, αλλά διαπιστώνω ότι ο ιός της τρέχουσας ύφεσης προσβάλλει με ιδιαίτερη οξύτητα τις κάθε λογής "Τίγρεις του Χρήματος": πρωτύτερα την "Κέλτικη Τίγρη", τώρα την "Βαλτική Τίγρη" - ευτυχώς θα έλεγα που δεν υπάρχει καμιά "Μεσογειακή Τίγρη" ή καμιά "Τίγρη του Αιγαίου"!

Η παραίτηση, ή μάλλον πτώση, της Λετονικής κυβέρνησης είναι η δεύτερη που προκαλεί η παγκόσμια ύφεση μιας και έχει προηγηθεί η πτώση της Ισλανδικής κυβέρνησης, ενός άλλου Τίγρεως των Βορείων Θαλασσών. Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, και οι δύο αυτές χώρες μέχρι πρόσφατα συνιστούσαν "βέλτιστες πρακτικές" στο λεύκωμα του νεοφιλελεύθερου χρηματιστικού καπιταλισμού, κοσμώντας συχνά τις ακριβές, σομόν συνήθως χρώματος, σελίδες των προπαγανδιστικών φυλλάδων του οικονομικού (και όχι μόνο) τύπου. Η υποδειγματική, από πλευράς τους, συμμόρφωση με το εγχειρίδιο των απανταχού νεοφιλελεύθερων ναών του χρήματος (IMF, World Bank ..) τους εξασφάλιζε για καιρό περίοπτη θέση στο πάνθεον των "βέλτιστων πρακτικών". Συχνά δε αυτές τις χώρες χρησιμοποιούσαν οι κήνσορες της διεθνούς νεοφιλελεύθερης τάξης όταν μέμφονταν τους "ασυμμόρφωτους" κουνώντας τους επικριτικά το δασκαλίστικο δάχτυλο.

Τώρα όμως; Τι έγινε ξαφνικά και τα "καλά παιδιά" της νεοφιλεύθερης τάξης πραγμάτων, τα "τσικό" του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, βρέθηκαν στον πάτο της βαθαίνουσας ύφεσης; Γιατί οι ισχυροί διεθνείς προστάτες τους τους άφησαν αβοήθητους; Γιατί η διάσωση των τραπεζών αποτέλεσε υψηλότερη προτεραιότητα από τη διάσωση των οικονομικών τίγρεων και των "βέλτιστων πρακτικών" τους;

Και οι δύο αυτές χώρες ήταν μικρές και ολιγοπληθείς. Η αξία τους σαν "βέλτιστες πρακτικές" σε περίοδο οικονομικης άνθησης αποδεικνύεται ευθέως ανάλογη της απαξίας τους σαν θύματα σε περίοδο ύφεσης. Έτσι είναι. Μια πετυχημένη μικρομειοψηφία πάντα συγκινεί, αλλά μια αποτυχημένη μικρομειοψηφία μπορεί κάλλιστα ν' αγνοηθεί.

Οι πολιτικές ελίτ και των δύο αυτών χωρών ήταν νέες, άπειρες, εύπιστες και ολίγον .. χαζοχαρούμενες μέσα στη γενικότερη ευωχία που διαπερνούσε όλο το δογματικό "ευαγγελιστάν" του Τέλους της Ιστορίας. Τώρα τους έμειναν μόνο τα ιλουστρασιόν εξώφυλλα να τους θυμίζουν πόσο σύντομο, αλλά και πόσο επώδυνο, μπορεί να είναι το "δεκάλεπτο' της διασημότητάς τους στις νιετίες της ιστορίας.

Όμως και οι δύο χώρες είχαν και κάτι άλλο κοινό: λαούς που είχαν καλλιεργήσει υψηλές προσδοκίες και ανάλογο πολιτισμικό επίπεδο. Η Ισλανδία κατέχει την 1η θέση στο Human Development Index και η νεότευκτη Λετονία μια ζηλευτή 45η. Οι λαοί και των δύο χωρών εξεγέρθηκαν καθώς η κρίση βάθαινε. Και στις δύο χώρες σημειώθηκαν εκτεταμένες, και πρωτόγνωρες για τα χρονικά τους, ταραχές που επέφεραν και την τελική πτώση των κυβερνήσεών τους. Όπως θα έλεγε ο Ηράκλειτος: "Οδός άνω κάτω μία και αυτή"...

Ισλανδία: Το νέο "Bleak House" της Ευρώπης;

Πριν μερικούς μήνες έλεγες "Ισλανδία" και στο μυαλό σου ερχόταν η εικόνα μιας χώρας σαν το Λιχτενστάιν, το Λουξεμβούργο και όλες τις παρόμοιες τραπεζικές Εδέμ (στους παλιότερους θύμιζε τα καννάβινα τσουβάλια με τον αλίπαστο μπακαλιάρο να περιμένουν τη νηστεύουσα πελατεία του ψωραλέου μπακάλικου).

Η χώρα αυτή με τους θερμοπίδακες των πηγών Γκέυζερ να προσπαθούν να συναγωνιστούν σε σφρίγος και ορμή την ιλιγγιώδη ανάπτυξη του τραπεζοπιστωτικού τομέα της χώρας κατά τη χρυσή περίοδο της απορρύθμισης, σήμερα έχει ουσιαστικά χρεωκοπήσει. Το τραπεζικό σύστημα τελεί υπό πτωχευτική εκκαθάριση, η ανεργία και ο πληθωρισμός αναβλύζουν τόσο ιλλιγγιωδώς όσο και οι θερμοπίδακες από τα έγκατα της Ισλανδικής γεωλογίας.

Η Ισλανδική κυβέρνηση τρέχει τώρα πανικόβλητη να ενταχθεί σε κάποιο ευρύτερο συνασπισμό για να διασωθεί από την εγχώρια πολιτική χρεωκοπία: κρουταλεί τη θύρα της ΕΕ, της Ευρωζώνης, κάτι μεγάλο κι ότι νάναι τέλος πάντων...

Οι 320.000 κάτοικοι αυτού του κάποτε εύπορου νησιού βγήκαν στους δρόμους από την Τρίτη και διαδήλωναν απτόητα και δυναμικά έξω από το Κοινοβούλιο διαμαρτυρόμενοι κατά της πανικόβλητης αλλά και πεισματικά υπεροπτικής Κυβέρνησης. Η αστυνομία αναγκάστηκε στο τέλος να χρησιμοποιήσει τα γνωστά πιπέρια και δακρυγόνα. Η τελευταία φορά που η αστυνομία είχε χρησιμοποιήσει δακρυγόνα ήταν στις 30 Μαρτίου του .. 1949 όταν η τότε απόφαση ένταξης στο ΝΑΤΟ προκάλεσε πραγματική κοινωνική στάση (κάτι σαν το δικό μας "Πολυτεχνείο").

Σήμερα, 60 χρόνια αργότερα, οι Ισλανδοί ξαναβγήκαν στους παγωμένους δρόμους του Ρέϋγκιαβικ. Συγκεντρώθηκαν έξω από το Ισλανδικό Κοινοβούλιο, το Albingi, από την Τρίτη όπου και παρέμειναν για δύο και πλέον μερόνυχτα χτυπώντας κατσαρόλες και κορνάροντας μέχρι τα ξημερώματα της Πέμπτης οπότε και επενέβη η αστυνομία με τα δακρυγόνα. Το Κοινοβούλιο δέχτηκε μεγάλες ποσότητες από βεγγαλικά, χαρτί υγείας και .. παπούτσια! (νέο trend από το Ιράκ).

Το αυτοκίνητο του Πρωθυπουργού, ο οποίος σημειωτέον εδώ και καιρό αρνείται πεισματικά να παραιτηθεί, δέχτηκε βροχή από αυγά και .. κουτάκια σόδας (άλλο πάλι τούτο!). Ωστόσο, όπως χαρακτηριστικά είπε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος: "The Prime Minister was shaken but unhurt".

Shaken with soda. Not stirred.